Γκερνίκα: Ο πίνακας-σύμβολο του Πικάσο

Η Γκερνίκα ή Γκουέρνικα του Πάμπλο Πικάσο είναι ένας από τους γνωστότερους πίνακες του 20ου αιώνα, μέσα στους πιο αναγνωρίσιμους, και σίγουρα το διασημότερο έργο του διάσημου ζωγράφου.

Πηγή έμπνευσης, ως γνωστόν, αποτέλεσε ο βομβαρδισμός της κωμόπολης Γκερνίκα της Χώρας των Βάσκων από τη γερμανική αεροπορία. *

* Στις 26 Απριλίου 1937, υπό τις διαταγές του αρχιστράτηγου Φρανθίσκο Φράνκο, γερμανικά και ιταλικά αεροπλάνα έριξαν εκρηκτικές και εμπρηστικές βόμβες στη Βασκική πόλη της Γκερνίκα, καταστρέφοντάς την και προκαλώντας τον θάνατο 1.654 αμάχων, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία των Βάσκων, ενώ οι γερμανικές πηγές αναφέρουν ότι οι άμαχοι που σκοτώθηκαν στη βομβιστική επίθεση ήταν 300. Ήταν ο πρώτος βομβαρδισμός τελείας καταστροφής στην Ευρώπη, γνωστός σήμερα ως «ολοκληρωτικός πόλεμος».

Περισσότερα από το 70 τοις εκατό των κτιρίων στην Γκερνίκα, που είχε περίπου 6.000 κατοίκους τότε, καταστράφηκαν κυρίως από πυρκαγιά που προκλήθηκε από το μεγάλο αριθμό των εμπρηστικών βομβών που ρίχτηκαν στη μικρή αγροτική πόλη.

Ο Πικάσο έμαθε γι' αυτο τον βομβαρδισμό λίγες μέρες μετά από δημοσιεύματα εφημερίδων και έτσι ξεκίνησε το έργο αρχές Ιουνίου. 

Προχώρησε σε πλήθος πειραματισμών πριν καταλήξει στον πίνακα που όλοι γνωρίζουμε. Ένα από τα πιο πρώιμα προσχέδια του πίνακα περιελάμβανε μια υψωμένη γροθιά, το παγκόσμιο σύμβολο αλληλεγγύης και αντίστασης στην καταπίεση. Απεικόνισε τη γροθιά αρχικά άδεια και κατόπιν να αρπάζει ένα δεμάτι σιτάρια. Τελικά, όμως, απέρριψε τελείως την εικόνα.
Απέφυγε να ζωγραφίσει αεροπλάνα, βόμβες ή ερείπια. Τελικά οι δύο κυρίαρχες μορφές του έργου είναι ένας ταύρος και ένα πληγωμένο άλογο με διαμελισμένα κορμιά και τέσσερις γυναίκες που ουρλιάζουν κρατώντας νεκρά μωρά.

Μπορεί η Γκερνίκα να είναι ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους πίνακες σε αποχρώσεις του γκρι, ωστόσο κατά τη διάρκεια των δοκιμών, ο πασίγνωστος ζωγράφος, είχε δοκιμάσει να κάνει το έργο έγχρωμο. Σε αυτή την εκδοχή ο ζωγράφος συμπεριέλαβε ένα κόκκινο δάκρυ να πέφτει από το μάτι μιας γυναίκας, καθώς και διάφορες εκδοχές έγχρωμου φόντου. Τελικά, δεν κρατήθηκε καμία από αυτές τις δοκιμές.

Λέγεται πως όταν οι Γερμανοί εισήλθαν στο Παρίσι κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στην προσπάθειά τους να βρουν καλλιτεχνικούς θησαυρούς και να τους κατασχέσουν, ένας Γερμανός Αξιωματικός έδειξε σε φωτογραφία τον πίνακα «Γκερνίκα» στον ίδιο τον Πικάσο που είχε προσαχθεί ρωτώντας τον:

-Αυτόν τον πίνακα εσείς τον κάνατε; Κι εκείνος απάντησε με θάρρος: Όχι, Εσείς!